خاتم کاری, معرفی صنایع دستی

معرفی هنر خاتم کاری

خاتم کاری شیراز - فروشگاه

معرفی هنر خاتم سازی

خاتم ، هنر آراستن سطح اشیا چوبی ، به صورتی شبیه به موزاییک با مثلث های کوچک سه پهلو برابر یا دو پهلو برابر چوبی ، استخوانی و فلزی و گاه عاج و صدف است .

که پس از طی مراحل مختلف (مشتمل بر اتصال دادن ، چسباندن و برش زدن ) نهایتا برگه ای از چوب که بر سطح رویی آن نگاره هایی زیبا از مثلث پدید آمده است ، حاصل میشود  که بر روی زیرساخت چوبی چسبانده میشود .

کهن ترین نمونه خاتم که به دست ما رسیده است مربوط به دوره ی صفویه است . خاستگاه خاتم ، شهر شیراز است ولی امروزه خاتم سازی افزون بر شهر شیراز ، در شهر های اصفهان ، گلپایگان تهران و شهرکرد هم رواج دارد .

در یک محصول خاتم ضرورتا باید چوب ، فلز و استخوان وجود داشته باشد . بدیهی است که استفاده از صدف و عاج فیل هم میتواند مجاز شمرده شود و گاه بر زیبایی کار هم می افزاید .

چوب ها میتواند آبنوس ، بقم ، فوفل ، عناب ، نارنج و .. انتخاب شوند .

فلز میتواند به صورت مفتول های برنجی ، مسی ، روی ، آلومینیوم و گاه طلایی و نقره ای انتخاب شود.

استخوان میتواند استخوان شتر ، استخوان اسب ، استخوان و دنده گاو باشد .

بدیهی است که نخ پرم سریشم و لاک ، سایر مواد اولیه ی مصرفی را تشکیل میدهند.

جالب است بدانیم امروزه در ممالکی همچون لبنان ، سوریه و حتی هندوستان اشیا گوناگونی از خاتم تولید میشود و این هنر  در اصل توسز خاتم سازان ایرانی در ممالک مذکور رواج داده شده اند .

خاتم به صورت صندوقچه ، پرحل ، قاب عکس ، سرویس رومیزی ، بوفه ، مبلمان و .. تولید و عرضه میشود .

گفتنی است که هرچه مواد اولیه مورد استفاده در خاتم مرغوبتر و طرح و نقش انتخابی غامض تر بو حتی ابتکاری تر باشد ، بر ارزش و نفاست خاتم می افزاید .

در ارزیابی و کارشناسی هنر خاتم کاری ، موارد زیر مد نظر قرار میگیرند :

1- استفاده از مواد مصنوعی همچون گالیت (به جای استخوان) ، فیبر (به جای استخوان ) و صدف مصنوعی به جای صدف طبیعی ، ممنوع است.

2- زیر ساخت چوبی خاتم نباید دارای شیار ، ناصافی (پستی و بلندی ) باشد و دارای ساختمان فنی ومهندسی مطلوب و ضمنا بدون هر رگه و زبری باشد .

3- بهترین پوشش محافظتی برای خاتم «روغن کمان » است .

بهترین چسب برای خاتم چسبی است که از استخوان ماهی (سریشم) ، بدست می آید .استفاده از سریشم گاو هم خوب است .

4- چوب های مورد استفاده در خاتم سازی نباید رنگ شده باشند و باید به رنگ ها طبیعی خود استفاده شوند .

5- تعدد و تنوع رنگ های طبیعی مواد در خاتم ، هرچه بیشتر باشد ، بهتر است .

6- طرح ها ی مورد استفاده در خاتم ، هرچه جدیدتر ، ابتکاری و مشکل تر باشد ، ارزش کار بالاتر میرود .

7-  هرچه تعداد مثلث ها و چند ضلعی ها (چند ضلعی های متشکل از مثلث ها)در خاتم بیشتر باشد ، بهتر است .

8- تعدد مواد اولیه در خاتم سازی به شرط سنخیت و هماهنگی لازم ، ارزش کار را بالاتر میبرد .

9- قرار گرفتن مثلث ها و چندضلعی ها در خاتم سازی باید به گونه ای باشد که مکمل یکدیگر باشند .

10- به هنگام چسباندن خاتم بر سطح اشیا باید توجه داشت که تقارن لازم به ویژه در گوشه ها و زوایا وجود داشته باشد .

11- پشت قاب های خاتم باید کشویی باشد ، به معنی که از میخ استفاده نگردد .

نمونه های مشهور

از جمله شاهکارهای هنر خاتم سازی میتوان به اتاق خاتم در کاخ مرمر؛اتاق خاتم در کاخ موزه ی سبز و تالار خاتم در مجلس شورای اسلامی اشاره نمود.

1 نظر در “معرفی هنر خاتم کاری

  1. shiva jamshidi shiva jamshidi گفت:

    واقعا که بهترین خاتم ، خاتم شیرازه

دیدگاهتان را بنویسید